[dropcap]H[/dropcap]epimizin otomobil sürerken fark ettiği viraj alırken direksiyonu bıraktığımız zaman kendi noktasına nasıl geldiğini bu mekanizmanın arkasında neler var bunlardan bahsedeceğim. Hepimiz araç sürerken fark etmişizdir ki bir yerden dönerken direksiyonu çeviririz daha sonra düz bir şekilde ilerlerken direksiyon kendiliğinden orijinal noktasına dönmeye çalışır.

Özellikle bunu yavaş hızdayken ve keskin dönüşler yaptığınızda daha çok fark edersiniz. Hatta direkt direksiyonu bırakma eylemine bile girebilirsiniz. Çoğu sürücü daha sonra direksiyonu tekrar toplamakla uğraşmaz. Direkt direksiyonu bıraktığınız zaman direksiyon kendiliğinden olması gerektiği yere geri döner yani arabayı düz bir şekilde götürmeye çalışır. Aynı şekilde drift yapanları izlerseniz benzer bir tepki orada görürsünüz. Arabanın arkası kaydıktan sonra yani aynı viraj alıyor gibi olur. Aslında arkası kaydığı zaman araba yön değiştirmiştir, direksiyonu genelde bırakırlar ve ters tarafa kendiliğinden döner. Hatta çoğu drift sürücüsünün direksiyonla teması oldukça azdır çok fazla kullanmazlar. Arabanın yönüne göre direksiyon kendiliğinden döner.

Direksiyon Sistemi

Bunu yapmak için arabalarda özel bir sistem yok yani direksiyon toplaması için ekstradan bir motor ya da sadece bu iş için farklı bir mekanizma yok. Hatta bazı markalar bu etkiyi biraz daha fazla yapıyor. Bunun olmasını sağlayan şey direksiyon sisteminin geometrisidir mekanik de olsa elektrikli de olsa hidrolik de olsa direksiyon sistemleri mekanik bir şekilde tekerlere bağlı ve burada bazı geometrik açılar var en çok bilineni kamber açısıdır lastiklerin içeri ne kadar baktığını gösterir bazıları sadece görsel olsun diye kamber açısı verir. Ama bu etkiyi sağlayan yani direksiyonun kendi kendine dönmesini sağlayan şeyse kaster açısıdır.

Biraz eğik bir şekilde bağlı bu eğik balantı yüzünden de direksiyonu kırdığınız zaman bu eğik düzlem üstünde dönme gerçekleşir ve bunu en iyi şu şekilde motorlarda görebilirsiniz. Motosikletin direksiyonu kırdığınız zaman karşıdan baktığınız zaman lastik dimdik bakmaz biraz eğik duruyordur bu otomobillerde de geçerli. Otomobillerde de biraz dışarı doğru yamuk durur. Özellikle eski Mercedeslerde bunu daha sık görürsünüz.

Neden lastik bu kadar yamuk duruyor?

Sebebi bu kaster açısıdır. Lastik direkt yere dik bir şekilde dönmez daha eğimli döndüğü için bu açıyı alır. Eğer bu dönme ekseni lastiğin önüne gidiyorsa buna pozitif kaster diyoruz, ters yöne gidiyorsa negatif kaster oluyor. Yani motosikletlerde ve arabalarda genelde pozitif kaster olur bu şekilde lastik dönme ekseninin arkasında bulunur. Biz biraz dönerkense lastiklerin üstünde yanal bir kuvvet oluşur yani viraj döndüğünüzde siz de bunu hissedersiniz. Arabanın içinde biraz sağa sola kayarız döndüğünüz yönün tersi istikametinde. Sağa dönüyorsanız sola doğru kaymaya başlarsınız. Bu yanal kuvvet aynı şekilde lastiklere de etki eder ve bu kaster açısı yüzünden lastikle dönme ekseni aynı olmadığı için lastiğin üstüne binen yük bu dönme ekseninde bir dönme kuvveti oluşturur.

Sarhoş tekerlek nedir?

Kapı kolunda olduğu gibi tam döndüğü yerden basarsanız kapı kolunu çeviremezsiniz. Ama daha uzak bir noktadan basarsanız dönecektir. Burada da aynı şey geçerli dönme ekseninin dışında bir yerden kuvvet uyguladığınız için lastik kendiliğinden dönmek isteyecektir. İşte siz direksiyonu bıraktığınız zaman dönmesinin sebebi de bu kuvvettir. Araba viraj alırken oluşan yanal kuvvet lastiklere bindiğinde bu dönmeyi gerçekleştirir. Bazılarına ilginç bir bilgi olabilir bu kaster açısı sadece araçlarda değil alışveriş arabalarında, bildiğiniz marketlerde sürdüğümüz alışveriş arabalarında, ve oturduğumuz tekerlekleri olan koltuklarda aynı sistem vardır ve bu tekerleklere sarhoş tekerlek denir. Sebebi ise siz market arabasını sağa sola götürdüğünüz zaman bu tekerlekleri de sağa sola dönecektir, biz nereye götürürsek oraya göre yön alır.

Bunun sebebi de işte aynı kaster açısı burada vardır ve dönme ekseni ile tekerleğin yere bastığı nokta arasında bir fark vardır. Aynı otomobillerde olduğu gibi. Burada bu açı sayesinde tekerlek siz nereye giderseniz oraya dönme eğilimindedir. Yani gündelik hayatımızda da aslında yaşantımızı etkileyen şeylerden bir tanesi peki otomobillerde neden bu açıyı kullanıyoruz. Çünkü otomobilin stabilitesini arttırır virajlarda eğer bu açı olmasaydı sizin en ufak bir direksiyon tepkinizi araba hemen tepki gösterecekti. Ama siz direksiyonu kırdığınızda her zaman size karşı bir kuvvet uygular, size karşı bir direnç gösterir ve arabayı her zaman düzeltmeye çalışır. Siz arabanın direksiyonu bıraktığınızda bile araba düz gitmeye devam edecektir. Eğer bu kaster açısı olmasaydı böyle bir şey olmazdı. En ufak bir kuvvetten bile etkilenip araba yön değiştirebilirdi. Stabiliteyi arttırmak için kullanılıyor. Sadece bunun için değil artık güncelde ikinci bir sebebi daha var. O da gelişen teknoloji ile artık neredeyse bütün otomobiller elektrikli direksiyona döndü ve bu dönüşümle birlikte hidrolik direksiyondaki o direksiyon hissiyatı yol hissini anlama şekli kayboldu.

Yol Hissiyatı

Elektrik motorları bizim yerimize kuvvet uyguladığı için yoldan gelen hissiyatı da engelliyor. Bunun önüne geçmek için daha büyük kaster açıları kullanılıyor. Bu sayede tekerlek daha fazla direnç gösteriyor ve o hissiyat sizin elinize direksiyonda ulaşıyor. Bu şekilde yol hissini artırmaya çalışıyorlar özellikle Mazda bunu yapıyor. Elektrikli direksiyona geçişte oluşan hissiyat kaybını daha azaltmak için Mazda her zaman kaster açısını standart otomobillere göre biraz daha fazla verir. Buradan da sürüş keyfine ne kadar önem verdiğini anladığınız markalardan bir tanesi oluyor. Direksiyonun kendi kendini toplamasını beceremediği bir koşul vardır. Eğer önden çeker bir otomobil kullanıyorsanız motordan gelen tork ön lastiklere aktarılıyor ve doğal olarak bu lastikleri üstünde doğrusal bir kuvvet de var. Viraj alırken buna ekstra olarak yanal kuvvetle geliyor. Eğer viraj alırken gaza biraz fazla basıyorsanız ve lastik de doğrusal kuvvet fazla ise bu etkiyi yok edebilir dönme ekseninin yani kaster açısının eğikliğine göre burada oluşan kuvvet ters yöne bir moment uygulayabilir ve bu daha önce yanal kuvvetten oluşan döndürme efektini sıfırlayabilir.

Belki bazen otomobil kullanırken fark etmişsinizdir bir viraj dönerken gaza biraz fazla basıyorsanız özellikle düşük hızlı yerlerde gaza da biraz fazla abanıyorsanız direksiyon kendini toplamaz ve kırdığınız yerde kalır. Sizin elle onu düzeltmemiz gerekir sebebi de lastiklere doğrusal kuvvetten gelen bu momentin yanal kuvvetten gelen momentle ve eşit olmasıdır. Belki herkes fark etmemiş olabilir çünkü ince bir detay ama belki bir gün otomobil kullanırken bunu da fark edebilirsiniz.


] }